Zaštita životne sredine
Uvod
- Opšti cilj Zaštita vode, vazduha, zemljišta i biodiverziteta kao najvažniji javni interes: odgovornost, usklađivanje sa EU, nezavisne procene, digitalno praćenje i javnost podataka po Arhuskoj konvenciji.
- Opšti cilj Automatska reakcija nadležnih na prekoračenja i dosledno kažnjavanje.
Stručne institucije, odgovornost i finansiranje
- Bez pomaka Departizacija i profesionalizacija ministarstva, Agencije, Zavoda i sekretarijata biranjem kadrova na konkursima.
- Opšti cilj Proveriti dosadašnji rad kadrova pri izboru.
- Bez pomaka Reformisati Agenciju za zaštitu životne sredine i Zavod za zaštitu prirode: jače inspekcijske ovlašćenje i nezavisnost.
- Bez pomaka Ojačati merne sisteme Agencije i Zavoda.
- Bez pomaka Digitalno povezati institucije zaštite životne sredine.
- Opšti cilj Pripremiti reorganizaciju komunalnih preduzeća za vode, otpad i prirodu.
- Bez pomaka Punopravno primenjivati načela 'zagađivač plaća' i 'korisnik plaća'.
- Bez pomaka Upravljači zaštićenih područja odgovaraju kada se dokaže propust u sprečavanju ili ublažavanju štete.
- Bez pomaka Pokrenuti mapiranje zagađivača.
- Bez pomaka Pokrenuti merenja zagađenja.
- Bez pomaka Proveriti rad inspekcija.
- Bez pomaka Ojačati republičke i lokalne inspekcije kadrovima, opremom i obukama.
- Bez pomaka Uvesti obuku pravosuđa i policije za ekološke prekršaje.
- Bez pomaka Ponovo uspostaviti samostalan Fond za zaštitu životne sredine.
- Bez pomaka Objavljivati javni plan trošenja prihoda od kazni, taksi i naknada.
Prevencija koja zaista štiti
- Bez pomaka Kvalitetne strateške procene, procene uticaja i opravdanosti od prvog dana, uz zabranu započinjanja radova bez saglasnosti.
- Bez pomaka Odluke o studiji procene uticaja moraju prethoditi građevinskoj dozvoli.
- Bez pomaka Studije projekata sa značajnim negativnim uticajem ponovo ocenjuju nezavisne komisije.
- Bez pomaka Ukinuti institut 'mišljenja ministarstva' kojim se zaobilazi procena uticaja.
- Bez pomaka Umesto novčane kazne, radovi započeti bez saglasnosti obustavljaju se do saglasnosti ili odluke da procena nije potrebna.
- Bez pomaka Hitno naložiti mere ishodovanja integrisanih dozvola za više od 150 postrojenja koja rade bez dozvole (rok istekao 31.12.2024).
- Bez pomaka Pooštriti kazne za neposedovanje integrisane dozvole.
- Opšti cilj Prekinuti praksu cepkanja projekata radi izbegavanja procene.
- Bez pomaka Prekinuti donošenje posebnih zakona (lex specialis) koji ukidaju ili odlažu procene.
- Bez pomaka Uvesti e-portal za procene uticaja i integrisane dozvole.
- Bez pomaka Uvesti licencirane ocenjivače procene uticaja.
- Bez pomaka Uvesti analizu kumulativnih efekata projekata.
Zakoni i strategije koji se primenjuju
- Bez pomaka Privremeno obustaviti primenu zakonskih rešenja koja omogućavaju zaobilaženje procena, ograničavanje javnosti i privatizaciju zaštićenih područja, do izmene zakona.
- Bez pomaka Primenjivati Zakon o odgovornosti pravnih lica za krivična dela.
- Bez pomaka Pooštriti postojeće kazne, posebno za ugrožavanje zdravlja.
- Bez pomaka Uskladiti sektorske zakone, npr. Zakon o planiranju i izgradnji, sa zakonima o zaštiti životne sredine.
- Bez pomaka Ponovo izraditi Nacrt strategije upravljanja mineralnim resursima do 2040. uz učešće stručne i šire javnosti.
- Bez pomaka Ponovo izraditi važeći Prostorni plan Republike Srbije sa ažuriranim podacima i javnošću.
- Opšti cilj Ponovo izraditi Planove razvoja uz učešće stručne javnosti, sa javnim interesom na prvom mestu.
Rudarski, infrastrukturni i industrijski projekti
- Bez pomaka Prioritetno primeniti mere zaštite za projekat litijuma i bora u Jadru, uključujući zabranu i prekid projekta.
- Bez pomaka Oduzeti dozvole za projekat Jadar.
- Bez pomaka Sankcionisati odgovorne za zakonske nepravilnosti u vezi sa projektom Jadar.
- Opšti cilj Usaglasiti rešenja za rudarske projekte sa poglavljem Rudarstvo.
- Opšti cilj Država neće odobriti projekat sa neprihvatljivim rizikom po životnu sredinu i lokalne zajednice.
- Bez pomaka Ista pravila zaštite, kontrole i odgovornosti primeniti na Ziđin u Boru bez povlašćenih.
- Bez pomaka Ista pravila primeniti na železaru u Smederevu bez povlašćenih.
- Bez pomaka Ista pravila primeniti na kopove i pepelišta u Kolubari i Kostolcu.
- Bez pomaka Ista pravila primeniti na planirani rudnik zlata Čoka Rakita na Homolju.
- Bez pomaka Za EXPO 2027, u zoni zaštite savskog izvorišta, zahtevati celovitu procenu uticaja.
- Bez pomaka Ukinuti izuzetke koji omogućavaju zaobilaženje, cepkanje ili odlaganje procene EXPO do posle građevinske dozvole.
- Bez pomaka Zaštititi izvorišta Ćelije, Bovan i Gruža od bespravne gradnje i zagađenja.
- Opšti cilj Mere za sprečavanje projekata malih hidroelektrana usaglasiti sa poglavljem Energetika.
Voda je javno dobro
- Bez pomaka Proglasiti vodu strateškim javnim dobrom i ljudskim pravom, uz zabranu privatizacije.
- Bez pomaka Komercijalno flaširanje vode samo u ograničenim količinama i na ograničen period uz koncesioni ugovor i naknade.
- Bez pomaka Objediniti upravljanje vodama u nadležnom ministarstvu ili koordinacionom telu.
- Opšti cilj Strogo zaštititi vodoizvorišta od zagađenja i bespravne gradnje.
- Bez pomaka Prioritet daju proširenju postojećih izvorišta, veštačkoj infiltraciji i rezervisanju prostora budućih izvorišta, umesto skupih brana i akumulacija.
- Bez pomaka Smanjiti gubitke vode (prosečno blizu 40%) obnovom mreže, održavanjem i međuopštinskom saradnjom.
- Bez pomaka Uvesti jedinstvenu tarifnu politiku za vodu.
- Bez pomaka Fazno povećavati kapacitete za prečišćavanje otpadnih voda (sada oko 15% ispuštenih komunalnih voda).
- Bez pomaka Obavezati industriju na prečišćavanje otpadnih voda kroz integrisane dozvole.
Vazduh postaje prioritet javnog zdravlja
- Bez pomaka Objediniti merenja kvaliteta vazduha i emisija u jedan nacionalni sistem.
- Bez pomaka Javno objavljivati podatke o vazduhu i emisijama u realnom vremenu.
- Bez pomaka Na žarištima (Bor, Smederevo) stanice pokreću alarm i zahtev za prekid rada zagađivača.
- Bez pomaka Nastaviti odsumporavanje u TENT-u i Kostolcu.
- Bez pomaka Kazne za prekoračenja određivati na osnovu stvarnih, izmerenih emisija.
- Bez pomaka Primena najboljih dostupnih tehnika postaje ključni uslov integrisanih dozvola.
- Bez pomaka Uspeh meriti smanjenjem smrtnosti usled zagađenja po metodologiji SZO.
- Opšti cilj Postepeno dugoročno smanjivati proizvodnju struje iz lignita i drugih fosilnih goriva, usaglašeno sa Energetikom.
- Bez pomaka Zabraniti prodaju nekategorisanog uglja fizičkim licima.
- Bez pomaka Socijalno ugroženim domaćinstvima pomoć kroz termičku sanaciju, zamenu ložišta i toplotne pumpe, socijalno pravednim subvencijama.
Otpadom i zemljištem se upravlja odgovorno
- Bez pomaka Zatvoriti i sanirati najkritičnije nesanitarne i divlje deponije (127 nesanitarnih, preko 3.000 divljih).
- Bez pomaka Završiti započete od 26 planiranih regionalnih centara za otpad i pokrenuti naredne po prioritetu.
- Bez pomaka Odmah preispitati rezultate i troškove programa 'Čista Srbija'.
- Bez pomaka Dugoročni cilj je prikupljanje celokupnog komunalnog otpada.
- Bez pomaka Zabraniti uvoz opasnog otpada bez izuzetka.
- Bez pomaka Uvesti digitalnu kontrolu tranzita i izvoza otpada.
- Bez pomaka Ažurirati registar rudarskog, industrijskog i građevinskog otpada.
- Bez pomaka Sanirati najrizičnija jalovišta sredstvima iz fondova.
- Bez pomaka Postepeno uvesti depozitni sistem za ambalažu (sada se reciklira oko 5% komunalnog otpada).
- Bez pomaka Uvesti nacionalni program reciklaže.
- Bez pomaka Uvesti monitoring na deponijama komunalnog otpada.
Priroda i biodiverzitet se štite
- Bez pomaka Doneti nedostajuće propise o vrstama, staništima, ekološkoj mreži i invazivnim vrstama.
- Bez pomaka Sprečiti privatizaciju javnih preduzeća koja brinu o prirodi.
- Bez pomaka Proglasiti područja u postupku zaštite, uključujući budući Nacionalni park Beljanica-Kučaj.
- Bez pomaka Dovršiti reviziju Emerald mreže.
- Bez pomaka Ubrzati uspostavljanje mreže Natura 2000.
- Bez pomaka Uvesti slatkovodna zaštićena područja.
- Bez pomaka Obavezati upravljače zaštićenih područja na utvrđivanje nultog stanja i monitoring biodiverziteta.
- Bez pomaka Nezavisno telo ocenjuje rad upravljača zaštićenih područja.
- Bez pomaka Lokalno stanovništvo ima prednost pri zapošljavanju u zaštićenim područjima.
- Bez pomaka Obezbediti fond za projekte od javnog interesa za lokalno stanovništvo zaštićenih područja.
- Bez pomaka Uvesti portal ili aplikaciju za prijave zagađenja i uništavanja prirode.
Klimatske promene čekamo spremni
- Sa pomakom Ispuniti obavezu smanjenja emisija gasova staklene bašte za 40% do 2035. u odnosu na 1990.
- Bez pomaka Transparentnim subvencijama podsticati solarne panele u domaćinstvima, malim preduzećima i javnim ustanovama.
- Bez pomaka Subvencije za izolaciju i ugradnju toplotnih pumpi.
- Bez pomaka Solarne i vetroelektrane planirati izvan šuma i zaštićenih područja, uz dijalog sa lokalnim zajednicama.
- Bez pomaka Hidroelektrane podležu strogoj proceni uticaja.
- Bez pomaka Ulazak u Evropski sistem trgovanja emisijama (ETS) kao strateško opredeljenje.
- Bez pomaka Uključiti klimatske rizike u propise i planove.
- Bez pomaka Osnovati Fond za prilagođavanje klimatskim promenama.
- Opšti cilj Unaprediti zaštitu od poplava i suša.
- Bez pomaka Uvesti mere za zaštitu zdravlja stanovništva tokom ekstremnih vrućina.
Obrazovanje, učešće građana i mediji
- Bez pomaka Sistematski uvesti ekološko obrazovanje na svim nivoima, od predškolskog do univerzitetskog.
- Opšti cilj Obezbediti široko uključenje građana u planiranje i odlučivanje i jačati ulogu lokalnih zajednica u zaštiti životne sredine.
- Opšti cilj Boriti se protiv planskog širenja dezinformacija o ovim temama.
- Opšti cilj Povećati obim naučno-informativnog programa o ekološkim temama.